Zzp in het onderwijs en schijnzelfstandigheid

"Kun je een paar uur bij ons komen invallen, maar dan als zzp'er?" Die vraag komt minder vaak dan een paar jaar geleden. Als hij komt, volgt er meestal een gesprek over voorwaarden dat vroeger niet nodig was. Dat heeft een reden.

Wat er veranderde

De Belastingdienst heeft jarenlang niet gehandhaafd op de beoordeling van arbeidsrelaties. Dat handhavingsmoratorium geldt sinds 1 januari 2025 niet meer. Sindsdien kan de Belastingdienst weer corrigeren als een opdrachtrelatie in werkelijkheid een dienstbetrekking is. In 2025 werden er nog geen verzuim- en vergrijpboetes opgelegd. Vanaf 1 januari 2026 kunnen er wel vergrijpboetes komen, die horen bij opzet of grove schuld. Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op.

Dat raakt het onderwijs harder dan je zou denken. Niet omdat zelfstandigen daar verboden zouden zijn, want dat is niet zo, maar omdat de manier waarop het werk op een school is georganiseerd sterk op een dienstbetrekking lijkt.

Waar het bij lesgeven op vastloopt

Voor een dienstbetrekking wordt gekeken naar een aantal kenmerken, waaronder de vraag of er een gezagsverhouding is, of het werk persoonlijk moet worden verricht en of er loon tegenover staat. Een school scoort daar op bijna alle punten hoog.

Je staat op het rooster dat een ander maakt. Je geeft les in een lokaal van de school, met de methode van de sectie. Je houdt je aan het schoolreglement en de afspraken van het team. Je kunt je niet zomaar laten vervangen door iemand anders, want dat gaat over kinderen die jou moeten kennen. En je krijgt betaald per uur, niet per resultaat.

Dat maakt lesgeven op een vast rooster tot ongeveer de moeilijkst te verdedigen vorm van zelfstandig werk die er is. De Belastingdienst kijkt bovendien niet naar wat er in het contract staat, maar naar hoe de samenwerking in de praktijk verloopt. Een mooie modelovereenkomst helpt je niet als de werkelijkheid er anders uitziet.

Waar het wel kan

Het onderscheid dat je moet maken, is dat tussen lesgeven binnen de organisatie van een school en het leveren van een eigen dienst aan een school.

Aan de goede kant zitten dingen als: een training verzorgen voor het team, een lessenserie ontwikkelen als opdracht met een eigen resultaat en een eigen planning, een workshop geven op een studiedag, materiaal leveren, of adviseren over een vakinhoudelijke verandering. Daar bepaal je zelf hoe je het doet, lever je een afgebakend resultaat en heb je meerdere opdrachtgevers.

Aan de andere kant zit: structureel klassen overnemen, vast op het rooster staan, mentoraat, surveilleren en meedraaien in de dagelijkse gang van zaken. Dat lijkt op een baan, want het is een baan.

Wat dit voor jou betekent

Heb je al een lesbaan en wil je er iets naast doen, dan is dit vooral goed nieuws. Het duwt je richting de vormen waar je toch al beter af bent: eigen materiaal, trainingen voor volwassenen, workshops, een cursus. Precies de vormen uit lesmateriaal, bijles of training en precies de vormen waarbij je niet in het gezag van een andere school terechtkomt.

Word je toch gevraagd om als zelfstandige te komen lesgeven, stel dan drie vragen voordat je ja zegt.

1. Wat lever ik precies? Is dat een afgebakend resultaat of een aantal uren aanwezigheid?
2. Wie bepaalt hoe ik het doe? Als het antwoord de sectieleider is, is het geen opdracht.
3. Heeft dit bestuur beleid over inhuur? Veel besturen hebben dat inmiddels. Als het niet in dat beleid past, komt het toch niet rond.

Bedenk daarbij dat het risico niet alleen bij de school ligt. Wordt de relatie achteraf als dienstbetrekking gezien, dan kan dat ook voor jou gevolgen hebben voor je aangifte en voor de aftrekposten waar je vanuit ging. Zie bijverdienen naast loondienst.

En vergeet je eigen werkgever niet

Werken voor een andere school terwijl je bij de jouwe in dienst bent, is een nevenactiviteit als alle andere. Melden dus en vooraf, zeker als het om een school in de buurt gaat. Hoe je dat doet, staat in nevenwerkzaamheden melden.

Wat je zelf kunt aantonen

Ben je van plan om echt als zelfstandige voor scholen te werken, dan help je jezelf met een dossier dat laat zien dat je ondernemer bent. Meerdere opdrachtgevers in hetzelfde jaar, een eigen aanbod dat je uit jezelf hebt gemaakt, eigen materiaal en eigen apparatuur, een eigen prijs die je zelf bepaalt en offertes met een afgebakend resultaat erin.

Andersom zijn er signalen die tegen je werken: één opdrachtgever die het grootste deel van je omzet levert, een uurtarief dat dicht bij een loonschaal ligt en werk dat jaar in jaar uit doorloopt zonder dat de opdracht ooit wordt afgerond. Dat maakt het niet meteen fout, maar het is wel waar naar gekeken wordt.

Twijfel je over een concrete opdracht, leg die dan voor aan je boekhouder voordat je tekent. Achteraf herstellen is duurder dan vooraf één vraag stellen.