Je eigen leerlingen als klant: waarom dat zo gevoelig ligt

Het is de makkelijkste eerste klant die je kunt bedenken. Een ouder vraagt of je hun zoon wilt bijspijkeren, je kent het kind, je kent de stof en je weet precies wat er misgaat. Binnen een week heb je vier van zulke vragen en denk je: dit loopt vanzelf.

Precies daarom is het de klant waar je het beste van weg kunt blijven.

Drie problemen tegelijk

Het eerste is belangenverstrengeling. Je beoordeelt dezelfde leerling die jou betaalt. Ook als jij dat probleemloos gescheiden houdt, kan niemand anders vaststellen dat je dat doet. Een onvoldoende gaat er anders uitzien voor de ouders en een voldoende ook.

Het tweede is de verhouding met de ouders in je klas. Twintig gezinnen zien dat één gezin extra aandacht koopt bij de docent die de cijfers geeft. Zelfs als je niets fout doet, is dat een verschil dat je op school niet wilt hebben. Het raakt precies de gezinnen die het niet kunnen betalen.

Het derde is prikkelend en ongemakkelijk. Als je betaald wordt voor uitleg buiten de les, ontstaat de schijn dat je binnen de les iets achterhoudt. Dat is bijna nooit waar, maar de schijn is genoeg om een klacht te veroorzaken en jij bent degene die dan moet uitleggen dat het niet zo was.

Wat besturen er meestal van vinden

Er is geen wet die dit verbiedt. Wat er wel is, is beleid. Dat verschilt per bestuur. Veel scholen hebben een gedragscode of een integriteitsregeling waarin staat dat betaalde diensten aan eigen leerlingen niet zijn toegestaan, of alleen na uitdrukkelijke toestemming. Andere scholen hebben er niets over vastgelegd en beoordelen het per geval.

Omdat het per school verschilt, is er geen algemeen antwoord dat jou verder helpt. Wat je moet weten, is dit: staat het in de gedragscode van jouw bestuur en zo niet, wat vindt jouw bestuurder ervan. Die vraag stel je vooraf, niet nadat de eerste factuur eruit is.

Vraag het schriftelijk en vraag om een schriftelijk antwoord. Zie nevenwerkzaamheden melden voor hoe je die melding opstelt.

De simpele oplossing

Zoek je klanten buiten je eigen school. Dat is minder makkelijk aan het begin. Het is de reden dat de meeste docenten het niet doen, maar het lost alle drie de problemen in één keer op.

Praktisch kan dat op een paar manieren.

• Werk voor leerlingen van andere scholen in je regio, of juist landelijk en online.
• Richt je op een andere leeftijdsgroep dan die je zelf lesgeeft.
• Kies een aangrenzend onderwerp: examenvaardigheden, studieplanning, faalangst bij toetsen, in plaats van precies de stof die jij overhoort.
• Richt je op volwassenen. Ouders die zelf willen begrijpen wat hun kind leert, of volwassenen die een taal of rekenen willen bijspijkeren, zijn een markt waar je hele vakinhoud in past zonder één belangenconflict.

Wil je iets bouwen dat helemaal losstaat van je klas, dan is lesmateriaal, bijles of training een goed vertrekpunt, want de vorm die je kiest bepaalt met wie je te maken krijgt.

Als een ouder het toch vraagt

Dat gebeurt. Je wilt niet onaardig zijn. Een bruikbaar antwoord is: "Ik geef geen betaalde bijles aan leerlingen die ik zelf beoordeel, want dan zit ik in twee rollen tegelijk. Ik kan je wel iemand aanraden en ik kan je vertellen waar hij bij jullie zoon precies op moet letten."

Dat kost je één klant en het levert je iets op wat meer waard is. Ouders vertellen zulke dingen door en collega's ook. Een docent die de grens zelf trekt, krijgt van zijn bestuur veel meer ruimte voor de rest van zijn plannen.

En als je toch twijfelt

Vul het werkblad in en beantwoord de vraag over eigen leerlingen eerlijk. De lijst die eruit komt, zet dit punt bovenaan, met de vragen die je aan je leidinggevende moet stellen voordat je begint.

Wat je wel voor je eigen leerlingen kunt doen

Er zit iets scheefs in dit onderwerp, want de leerlingen die jij het beste kunt helpen, zijn precies de leerlingen die je niet mag factureren. Dat betekent niet dat je niets kunt doen.

Gratis extra uitleg voor een groepje na schooltijd valt buiten dit hele verhaal, want er gaat geen geld in om. Datzelfde geldt voor materiaal dat je op de leeromgeving van school zet, of een keuzewerktijduur dat je vrijmaakt. Als je merkt dat er structureel vraag is naar iets wat de school niet biedt, is dat bovendien een gesprek waard met je teamleider in plaats van een bedrijfje. Soms is het antwoord dat de school er uren voor vrijmaakt. Dan word je ervoor betaald in de vorm waar het thuishoort.

En wat je in die gratis uren leert over waar leerlingen vastlopen, mag je gewoon meenemen naar het aanbod dat je buiten je school opbouwt. De kennis is van jou, ook als de leerlingen dat niet zijn.